معارف اسلامی - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٠ - فنآوريهاي جديد، چشمانداز جديد - مهرپناه نازنین
فنآوريهاي جديد، چشمانداز جديد
مهرپناه نازنین
جوانان و مصارف فرهنگي در پيدهمونت (ناحيهاي در شمال غربي ايتاليا)
فنآوريهاي جديد- بهخصوص مواردي که به اينترنت ارتباط دارد- عميقاً با بحث مصارف و شيوههاي فرهنگي عجين شده و نمايانگر اين است که چهطور يک سري از عناصر، بهطور خلاقانه و به سرعت پا به عرصهي وجود گذاشتهاند و شيوههاي روزانه و گرايشها را براي افراد زيادي تغيير دادهاند، مانند: گوگل، Ryanair (١٩٩٧)، نپستر (١٩٩٨)، سري اول Big Brother در ايتاليا (٢٠٠٠)، اي پاد، ويکيپديا (٢٠٠١)، فيلمهاي سهبُعدي در سينما (٢٠٠٨) و ديگر موارد.
به عبارت ديگر، تکنولوژيهاي جديد- بهخصوص موارد مرتبط با اينترنت- دسترسي به بيشترين موضوعات مورد علاقهي افراد را سادهتر کرده است و نيز باعث مواجهه و دسترسي تصادفي به موضوعات جديد و غيرمرتبط با مواردي شدهاند که بهطور عادي مورد جستوجو قرار ميگيرند؛ مواردي که به دور از دسترس افراد است، ولي شمار زيادي از راههاي وصول ممکن را بدون هيچ تلاش اضافي پيدا ميکنند.
سهولت و سرعت متون و سرويسها، نتيجهي همزمانسازي موضوعات مختلف است. مانند باز بودن چند صفحه بهطور همزمان در يک مانيتور که هر کدام به يک موضوع مختلف اختصاص دارد؛ چيزي که قبلاً محدود بود، اما حال شما ميتوانيد از چنين فرآيندي استفاده کنيد و در عين حال به موزيک پيشزمينه و يا راديوي خود نيز گوش دهيد. تکنولوژيهاي جديد، همه چيز را در کنار هم قرار داده است و شما ميتوانيد همزمان، هم جستوجو کنيد و هم از ويکيپديا استفاده کنيد. همچنين ميتوانيد به شمار زيادي از منابع و اطلاعات دسترسي پيدا کنيد که پيشتر در اينترنت موجود نبود، مانند زمان پيش از ٢ Web و انقلاب شبکهي اجتماعي. اکنون، اطلاعات موجود، قابل اطمينان است و نياز افراد به بررسي منابع، مرتفع شده است. آنها اين شانس را دارند که از فرمهاي مخصوص کنترل و اعتدال مطالب توسط کاربر استفاده کنند.
در عين حال توليد فرهنگي، عميقاً تحتتأثير فنآوريهاي جديد است و تفاوت بين توليدکنندگان و مصرفکنندگان کمرنگ شده است. در اينجا صحبت از شيوههاي فرهنگي، مناسبتر از مصارف فرهنگي است. اين پديده، چند سال پيش با کاهش هزينههاي محصولات فرهنگي و نفوذ آنها در نتيجهي افزايش اقشار جمعيتي آغاز شد. فعاليتها و روشهايي که پيشتر به افرادي که استطاعت مالي داشتند محدود ميشد، حال براي تمامي افراد قابل استفاده بود؛ زيرا قبلاً براي استفاده از چنين ابزارهايي به مهارتهاي تکنيکي نياز بود؛ اما اکنون هر فردي که درآمدي اندک هم دارد، ميتواند از اين فنآوري استفاده کند.
نگاهي به اين روند از ديدگاه جوانان
تغيير در شيوههاي فرهنگي و مواردي که در بالا بحث شد، در مورد بيشترين افراد جامعه صادق است و تمامي ردههاي سني بدون در نظر گرفتن اختلافات زياد را شامل ميشود. جوانان امروز با جوانان نسل قبل به طرز شاخصي متفاوت هستند و فرهنگ، نمايانگر تضاد صريح آنان با والدينشان است. امروزه، جوانان خود يک گروه جمعيتي هستند و مرز سني آنها دقيقاً مشخص نيست. تغييرات و شيوههاي جديدي از فنآوريها براي آنها شکل گرفته است که تنها مختص اين ردهي سني نيست.
در هر حال تفاوتهايي وجود دارد. افراد بومي هنوز وارد دنياي ديجيتال نشدهاند؛ اما از زمان آغاز زندگيشان به عنوان کاربران فعال يا مشتري، ديجيتال بخش مهمي از رسانههاي آنها شده است و در شمار زيادي از قطعات و تکنولوژيها به چشم ميخورد.
از اين ديدگاه، مطالعهي شيوهها و مصارف فرهنگي جوانان و درک ويژگيها و نيازها، به محققان اين امکان را ميدهد که براي مشاهدهي مسائل، از ديد مناسبتري استفاده کنند که به واقعيت بيشتر نزديک باشد.
به نظر ميرسد در سناريوي(طرح) ارائه شده توسط ابزارهاي تحليلگر سنتي در مورد تکنولوژيهاي جديد، شرح شيوههاي فرهنگي واقعي براي جوانان ديگر جايگاه خاصي ندارد و دادههاي کمّي، تنها تصوير بخشي از آنچه را که حقيقتاً جريان دارد، انعکاس ميدهند.
براي تعريف چارچوب مرجع، آمار بسيار مهم است. صحبت از زندگي جوانان در پيدهمونت (ناحيهاي در شمال غربي ايتاليا)- در ردهي سني ١٥ تا ٢٩ سال- به معناي صحبت از تقريبا ٦٢٢ هزار نفر از کساني است که مخاطبان شيوههاي فرهنگي «سنتي» هستند: سينما (اولين نياز اجتماعي)، موزه و نمايشگاه (که اغلب به اجبار مدارس است) و راديو و تلويزيون که تحتتأثير رقابت با اينترنت هستند.
همچنين زمانيکه شيوههاي سنتي، تحليل ميشوند در تحليل کيفي (بهخصوص براي ارزيابي مفاهيم ارائه شده و نيز در مورد بعضي از محصولات مانند سينما و هنرهاي نمايشي که همراه با احساسات و عاطفه و تشخيص فردي و همچنين نيازهاي ارتباطي است)، عنوان ميشود: شماري از ارزشهاي تجربه شده، ناشي از شبکههاي اجتماعي و ايجاد يک رابطهي مجازي جديد است.
شيوههاي فرهنگي جديد و روشهاي مصرف تکنولوژيهاي جديد توسط جوانان، بيشتر روي نياز به ديدن ابزارهاي تحقيق جديد متمرکز است.
بعضي از تحليلهاي کيفي در مورد انواع موضوعات مورد تحقيق قرار گرفته در اينترنت به وسيلهي جوانان، نمايانگر اين است که سن و جايگاه (دانشآموز يا کارمند) عميقاً تحتتأثير نوع اطلاعاتي است که در جستوجوي آن هستند. در ردهي سني ١٥ تا ١٩، آنها براي اوقات فراغت و تفريح، بهطور مثال براي دانلود بازي و موزيک و جستوجوي اطلاعاتي در مورد ورزش، مدرسه، بهداشت، مطالعه و سفرهاي کاري، به سراغ اينترنت ميروند. ردهي سني ٢٥ تا ٢٩ نيز به کار، يادگيري، حقوق شهروندي و مسايل مربوط به خانه، علاقهمندند. دانشآموزان، معمولاً بيشتر به اطلاعاتي جهت اوقات فراغت و فرصتهاي تحصيلي مدارس، کار موقتي و سفر براي کار و مطالعه علاقه دارند؛ اما به مسايل اجتماعي نيز توجه دارند، مانند جهاني شدن، حقوق بشر، درگيريهاي اجتماعي و رأيگيري، سياست و جامعه. کارمندان جوان در عوض روي گردشگري و تعطيلات، سلامتي و بهداشت، مسايل داخلي، حقوق مشتريان و شهروندان، و مواردي نزديک به آنچه افراد بزرگسال علاقهمندند، توجه نشان ميدهند.
با توجه به بهرهي مفاهيم فرهنگي- بهخصوص براي افراد زير ٣٠ سال- توسعهي فنآوريهاي جديد، عمدتاً در مورد وب و تلفنهاي موبايل مانند Iphone و SmartPhone، شيوههاي ارتباطي تعاملي جديدي براي ارتباط يافتن با چرخهي وسيعتري از اطلاعات در موارد گوناگون ارائه داده است. امکانات فزايندهي ارتباط رسانهاي و افزايش سطح الفباي ديجيتال براي نسلهاي جوان و ايجاد اجتماعي جديد، تغييري است از هوش جمعي و هدفمند: روايات مردمي، اولين تلاش جهت ايجاد خاطرات عمومي (طرح وبلاگ)، صحبت با ديگر افراد، ايجاد دوبارهي يک لايهي مجازي در محيط روزانه و تنظيم آن. اين امر نشان ميدهد که در نظر گرفتن شبکههاي اجتماعي در زمان مطالعهي فرهنگي جوانان، چهقدر مهم است؛ زيرا جوانان، خود کاربران اصلي گسترش چنين ابزارهايي هستند و بخشي از جمعيت را تشکيل ميدهند. همچنين، اين امر نشان ميدهد که نياز به منطبق شدن با تکنيکهاي تحليلي ناشي از انسانشناسي، به قدري مهم است که در اين خصوص موضوعات و مباحثي در وب منتشر شده است و به داستانهاي واقعي از زندگي و مسايل شخصي ميپردازد.
نگاهي به آينده
به نظر ميرسد بتوان بر اين ايده چيره شد که پايتخت فرهنگي، متغير اساسي بر مصارف فرهنگي، ايدهها و سليقهي مردم تأثيرگذار است. دو مورد منتج، اينها هستند: شناسايي يک نوع مشخص از مصرف به ما امکان پيشبيني و نيز موفقيت قابل قبول، جهت شماري از مصارف مربوطه در راستاي موضوع را ارائه ميدهد؛ از طرف ديگر، امکان تخصيص مصرفکنندگان در گروههاي همگون که مصرف خاصي دارند ايجاد ميشود. بعضي موارد، امروزه واقعاً مهم است و بعضاً با هم تداخل پيدا ميکنند؛ کاري که به آساني با توجه به تکنولوژيهاي جديد اتفاق ميافتد؛ چرا که به فرهنگي که داراي چشماندازها و موارد جديد است، حيات ميبخشد. به نظر ميرسد چشمانداز جديد، از جوامع کوچک و موقتي ساخته شده است که بيشتر براساس منافع خاص دور هم جمع شدهاند تا علايق خاص يا شرايط فرهنگي اجتماعي؛ همانند مجمعالجزايري از جزاير مجزا و مستقل در آن، هنوز با هم در تماس هستند.
دادههاي کمّي، رد پاهاي بهجا مانده از مصارف فرهنگي قديمي را اندازهگيري ميکند. بليطهاي موزه و سينما هنوز داراي اطلاعات کافي هستند؛ اما ديگر براي مطالعهي شيوههاي فرهنگي و رفتارها، مناسب نيستند ولو اينکه تا چند سال پيش براي پيشبينيها نيز مناسب بودند.
گفته شده است که بيست ميليون نفر در ايتاليا (٥/٤٠% کل جمعيت)، حداقل از يک شبکهي اجتماعي استفاده ميکنند و بهطور متوسط شش ساعت در روز براي آن وقت ميگذارند؛ بنابراين، ايتاليا در اروپا، مقام اول را در اين زمينه کسب ميکند و انگلستان نيز با آمريکا و استراليا در يک رده است. براي آناليز(تحليل) شاخص، به اطلاعاتي با شاخصهايي نياز است که نه تنها نمايانگر دسترسي، بلکه نشاندهندهي راهها و ميزان ثمره و فعاليتهايي است که در واقع در اين شبکههاي اجتماعي ارائه ميشود.
گونههاي تفسير «شيوهي زندگي» يا مصارف، کمابيش براي شرح رفتارها و شيوهها مناسب است. پارامترهاي کمّي، ديگر به تنهايي براي شرح سناريوي پيچيدهي شيوههاي فرهنگي کافي نيستند: تعداد کتابهاي خريده شده يا تعداد بازديد سالانه از موزهها، ديگر امکان پيشبيني مقدار قابل قبولي از شمار انواع مصارف فرهنگي توسط يک شخص را نشان نميدهد. در حال حاضر، چيزي که مهم است شاخصهاي جديد و ماهيت کيفي است که روش متفاوت براي منابع و زمان تخصيص داده شده به فعاليتهاي مرتبط با ثمرهي فرهنگي را نشان ميدهد.
منبع: www.stat.gouv.qc.ca